Simdi biraz daha anlar gibiyim..

Insanlar cok kolay manipule edilebilen varliklar.. Bilgiye esas teskil eden seylerden birisi de hafiza.. Uzun sureli hafiza olmaksizin kronolojik seyler arasinda iliski kurmak ve cikarimlarda bulunmak mumkun olmuyor.

Ortaya cikacak herhangi bir negatif gelismeyi cok kolay bir sekilde istenilen yone yonlendirmek mumkun..

Global Isinma geyigi ilk aklima gelen.. Ilginctir ki, bunu peydahlayanlar ‘bilim’ adamlari.. Ve, kendi caplarinda da sebep-sonuc iliskisi kurmaga calisiyorlar.

Bu yaptiklarinin bir cesit preemptive davranis oldugunu dusunuyorum –onlr farkinda olmasalar da. Oyle ya, 10 sene sonra (mesela her onbin senede tekrar eden, fakat bizim bilmedigimiz) bir kuraklik ortaya cikacak olsa, aninda din adamlari bunun sebebinin insanoglunun yoldan cikmisligi oldugunu soyleyerek cumlemizi tedip ve terbiye olmaga razi edeceklerini gorur gibi oluyorum.. ‘Bilim’ adamlari oyle bir uydurma yerine boyle bir uydurmayi tercih ediyor gibi gorunuyor..

Ha, bu arada, Istanbul ve Ankara belediyelerinin de ulkenin aniden cok daha dindar olmasinin onune gectigini soylemem lazim. Eger, teknolojiyi kullanarak, her iki sehrin su problemini cozmemis olsaydilar, etrafimizda bolca mevcut olan tatlisu muctehidlerinin ortaya cikacak kurakligin sebebini insanlarin dinden uzaklasmis olusuna baglayacaklardi [gecmiste ehp oyule oldugundan hareketle, bu sekilde kesin konusabilmenin mumkun oldugunu dusunuyorum].

Tuh ki, inancli belediyeler eliyle bu firsat kacirilmis gibidir..

Benzer bir firsatin, beklenen Istanbul depremi sonrasinda elde edilip edilemeyecegini merak ediyorum..

Eger, yenilenen binalar, kopruler vb yuzunden, Istanbul’da yikilan bina, kaybedilen can sayisi birkac milyon olmaz ise, malesef bu firsat da kacirilmis olacak..

Hep bilim ve teknoloji yuzunden tabii ki.

Tahmin edeceginiz uzere, ben de sirf bu yuzden [yani, insanlarin daha dindar olmasina firsat vermedigi icin], bilim ve teknolojiye dusmanim..

Soruyu anlamadigima gore, ben o toplum uyesi bile degilim

Dedigim su: boyle durumlarda devlet zoru (devletin tanidigi bir meslek kurululusu eliyle de olsa) ortadan kalksa X Y ve Z piyasa makanizmalariyla iyi bir netice ortaya cikar diye hikaye yazmak mumkun serbestiyi savunurken. O hikayeleri yazarken kisa ve uzun vadade cikarini iyi tartabilen, iyi ve dogru haberlesen insanlarin oldugunu filan da farzediyoruz. Nasil ki 301 veya diger ozgurluklerden bahsederken — bizde pek olmayan — emniyet kuvvetlerini, — bizde yine pek olmayan — tahammul ve olgunlugu farzediyorsak, bu konulardaki hikayeler de biraz oyle. Yani elli tane sarlatan cikar, milletin saglam taraflarini da kirar, iyisi ortaya cikincaya kadar zaten cani yanan biri de o sarlatanlarin bir kismini digerlerine muhtac eder, bu arada kurunun yaninda yas da yanar, sakat kalanlar sakat kaldiklariyla kalir filan diye hikaye yazilmaz pek, ’serbesti iyidir’ acisindan konusulurken. Aksine bunlarin olmayacagi, sarlatana fazlaca kanilmayacagi filandan dem vurulur. Yani, bir sekilde akilli, olgun tuketici ve hizli bir sekilde — lokal de olsa — tatminkar bir noktaya gelen bir surec tasvir edilir. Tabii bu serbestinin bir alternifi bir miktar devlet gucu kullanimi. Devlet gucunun karismasindan bahsedilirken de o aklilli, olgun, iyi ve dogru haberlesen toplum varsayilirsa ne olur acaba diye aklimdan gecti.

Daha acik oldu mu? Bu acik olduysa kalan anlasilmaz paragraflarin da acik olmasi lazim.

The Economist icin boyle denir ama ben prensipli bir durus gormuyorum pek. O tiraja (ve guce) varip da ‘prensipli’ bir sey olunabilecek bir dunyada yasadigimizdan da emin degilim.

Ben de degilim. The Economist’in, De Beers kartelini canhiras savundugu gunleri ben cok iyi hatirliyorum…

Diyip diyebilecekleri yegane anlamli sey de ‘ama, yakisiyor haspaya’ idi.. yakisiyordu, cunku, elde edilen lavasi Ingiltere ve ABD yiyordu..

Turkiye’de esdegeri var mi bilmiyorum ama ‘profesyonel muhendislik’ (sirf diplomayla olmuyor icinde staj/ciraklik olan uzun proseduru var) da boyledir ABD’de bazi eyaletlerde.

Turkiye’de boyle bir sey yok –bildigim kadariyla. Okuldan cikan her sumuklu velet her turlu projenin altina imza atabilir bizde.

Tip icin soylemeye gerek bile yok, hep boyle.

Tip..

Yaw, bir tur artizanlik (zanaatkarlik, sanatkarlik) olan, kirik/cikik gibi seylerin tipla alakasi nedir?

Bestekarlarin muhakkak mekteb-i musiki mezunu olmasi sarti mi var?

Burada bin turlu hikaye yazilabilir piyasa bunu nasil halleder diye, ama asil ilginc soru piyasa mekanizmalariyla bu isleri duzgun halledebilecek olgunluk/akil/bilgi/zeka’daki toplumlarin biraz daha devletci mekanizmalarla neler yapabilecekleri sorusu.

Soruyu anlamadigima gore, ben o toplum uyesi bile degilim

Yahut benzer bir soruya soyle yaklasayim: kendi ekonomik faaliyetinde bunalip, zivanadan cikip, ucuk kacik kabul kabul edilebilecek uclardaki liberalizme meyledenler, bu burokrasi ve bu secmenin sectigi parlementolar/hukumetlerden mi bunaliyorlar acaba?

Soruyu anladigima emin degilim. Ama, benim gordugum kadariyla, herkes bir baskasinin regule edilmesini istiyor gibi..

Baska turlusu onlara bunalma sebebi verir miydi?

?

Liberalizmin bayraktarlarindan ‘The Economist’in bu haftaki sayisinda bir girdi var: ABD’de bir ‘at disi torpuleyicisi’nin yasadiklarini anlatiyor.

The Economist icin boyle denir ama ben prensipli bir durus gormuyorum pek. O tiraja (ve guce) varip da ‘prensipli’ bir sey olunabilecek bir dunyada yasadigimizdan da emin degilim.

Bence ikincisi.. ama, kime nasil anlatirsiniz bunu.. karsinizda koskoca bir Tabipler Odasi varsa, kim dinler sizi?

Bu lisans problemi var bazi mesleklerde. Turkiye’de esdegeri var mi bilmiyorum ama ‘profesyonel muhendislik’ (sirf diplomayla olmuyor icinde staj/ciraklik olan uzun proseduru var) da boyledir ABD’de bazi eyaletlerde. Tip icin soylemeye gerek bile yok, hep boyle. Burada bin turlu hikaye yazilabilir piyasa bunu nasil halleder diye, ama asil ilginc soru piyasa mekanizmalariyla bu isleri duzgun halledebilecek olgunluk/akil/bilgi/zeka’daki toplumlarin biraz daha devletci mekanizmalarla neler yapabilecekleri sorusu. Yahut benzer bir soruya soyle yaklasayim: kendi ekonomik faaliyetinde bunalip, zivanadan cikip, ucuk kacik kabul kabul edilebilecek uclardaki liberalizme meyledenler, bu burokrasi ve bu secmenin sectigi parlementolar/hukumetlerden mi bunaliyorlar acaba? Baska turlusu onlara bunalma sebebi verir miydi?

Hikaye soyle: Haralarda el bebek gul bebek beslenen atlarin disleri, dogada olsaydilar yiyecekleri otlar sayesinde asincagi halde, asinmiyor ve surekli uzuyor. Dolayisi ile, birileri bu atlarin dislerini torpulemek zorunda; yoksa, atlar kendi yanaklarini disleyecek ve sakatlanacaklar..

Birisi var. Bu gune kadar 100,000 defa kadar bu isi yapmis. Adamin hizmetinden musterileri memnun. Ama, ilgili bilmem ne otoritesi, adamin veteriner olmayisini kafaya takmis. Yasaklamak istiyorlar. Ya da, adam, bu saatten sonra veteriner olmak icin ugrasacak (giris sinavlari, ders ucretleri vs)…

Adam da, “yahu, ben bu isi en iyi veterinerden iyi biliyorum zaten. Ustelik, veterinerlik okullarinda atlar hakkinda cok az sey ogretiyorlar. Nicin, simdi durup dururken, onca zaman ve parayi benim isime yaramayan bir ugurda harcayayim?!” diyor..

Dusundugum zaman bizden de bir suru benzer ornek bulabiliyorum.

Hemen aklima gelen bir ornek var: Yillardir bildigim bir kirikci.. Babasi da kirikci idi. Gozlerini bezle kapatsaniz, en zor kiriklari/cikiklari goz acip kapatincaya kadar (acisiz, agrisiz) halleden birisinden bahsediyorum.

Ne babasi, ne de kendisi sarlatan…

Cok defa tecrube etmisligim var. Ortopedi prof.un “buna yapacak bir sey yok; boyle yasamaga alisacaksiniz” dedigi vakalari alip bu adama goturmuslugum var, ve oracikta hallettigini gozlerimle gormusumdur.

Simdi..

Bu adamin, sirf diplomasi yok diye, cok iyi yaptigi bu isi yapmasi uzun yillardir yasak..

[ben eski bir tanidik oldugum icin, ben yasagi takmiyorum; ama, o baskalarina hizmet vermiyor cunku basina is geleceginden korkuyor]

Boyle zamanlarda sormak zorunda kaliyorum:

Bu durumdan kim karli cikiyor?

Diplomali fakat hic bir ise yaramayan, herseyi ameliyat ile cozmege calisan fakat cok defa basaramayan ortopedi tabipleri/cerrahlarindan baska kimin isine yariyor bu?

Butun kemiklerin Latince isimlerini bilmek mi onemli, yoksa el becerisi ile kirik/cikik olani halletmek mi?

Bence ikincisi.. ama, kime nasil anlatirsiniz bunu.. karsinizda koskoca bir Tabipler Odasi varsa, kim dinler sizi?

http://en.wikipedia.org/wiki/Fractional-reserve_banking

Devlete hayır demem derken herhalde aklımda epey kontrollü ve minimum bir yer vardı, normalde günlük hayatta ne kastettiğim anlaşılıyor ama burada kaçırmışım. Yoksa basit bir simitçi dükkanının duvarında 9 tane resmi belge saymış bir adam olarak buna taraftar olamayacağım açıktır. Daha çok rekabet kurumu gibi sektöre giriş için devletten imtiyaz koparanları engellleyebilecek şeyler aklımdaki. Tabii bunun da handikapları var.

Avusturya ekolü ile ilgili internette Türkçe ne var bakmak lazım. Benim bildiğim Turan Yay diye bir profesör var, Yıldız Üniversitesinde. Bir de Fuat Oğuz diye bir doçent, Başkent üniversitesinde olmalı.

Turan Yay ile ilgili öğrencileri şöyle bir not düşmüş:

iktisadi düşünce ekollerini anlattığı bir dersinde, elektrik kesintisi hasebiyle kendisini göremeyen bir öğrencisinin “hocam ne taraftasınız?” sorusuna “ben daha çok avusturya ekolüne yakınım” dediği vakidir.

Yayınları içinde bir de makale var:

Avusturya Iktisat Okulu’nun Tarihsel Gelisimi ve Metodolojisi

Avusturya konusuna merakli ve Türkçe okuma arayanlar için bir iki de kitap var, online dokuman dışında işe yarayabilir. Bir de “Piyasa” dergisi bir Avusturya Özel Sayısı çıkarmıştı, liberte.com.tr’de 2 YTL’ye satılıyor.

Bu arada

Microsoft yapmaya kalkinca basip bagirdigimiz tek kullanici ismiyle giris isini (MS Passport) Google daha az itici mekanizmayla dayatinca ses edilmedi pek.

Doğru, fukara Gates’in kabahati neydi o zaman. Belki de sırf Google yaptı diye bu işleri alkışlayan da vardır.

Ben örgütlenmiş özel sektörü tehlikeli bulurum.

Orgutlenmis guc odagi tek cati/sahip de olsa tehlikeli. Ben de hoslanmam. Google’i da bu boya geldikten sonra sevmiyorum. Bu konularda — belki bazi teknik adamlar haric — uyanik da olunmuyor. Microsoft yapmaya kalkinca basip bagirdigimiz tek kullanici ismiyle giris isini (MS Passport) Google daha az itici mekanizmayla dayatinca ses edilmedi pek. Turkce olanlar dahil, Blogger uzerinde Google loginsiz yorum yaptirtmayan bir suru blog var mesela.

Özellikle lokantacılar odası, berberler odası, TÜSİAD, MÜSİAD gibi yerler diyeyim.

Oda isinde bir de devlet zoruyla orgutlenme boyutu var burada. (O yuzden bulasmisim zaten sizin o yaziyi gecmenize vesile olan konusmada.)

Bunları dizginleyebilecek yasal düzenlemeler konusunda devlete hayır demem, hayalcilik yapmamak lazım.

Buna katilmiyorum. Cunku o orgutenmeye engel olabilecek yetkideki devlet baska bin turlu orgutlenmeye de engel olacak yetkiye kavusur. Sonra Kanarya Sevenler Dernegi icin elli tane evrakla izin almak zorunda kalir vatandas (tabii o ‘kanarya’dan bahsediyorsak herhalde Carsi burokrasiye de karsidir degil mi?).

Neyse, ozellikle bankacilik isinde Avusturya ekolune yakin duran liberallerin soylecegi cok sey var, Turkce soylendigi yer varsa belki link vermek dogru olur.

Bana cevap yazan bilmiyor ama ben sozlesme filan imzalamis da degilim