İran’ın Bölünmez Bütünlüğü
FST Kasım 9th, 2007
Geçenlerde bir yazımın ardından gelen yorumlarda İran Türklerinin durumu gündeme gelmişti ama nedense kimse konunun üzerinde durmadı. Bugün PKK, Kürt devleti problemlerine bakarak Türkiye Kürtleri ile İran Türkleri arasında bağ kurmak mümkün mü? Bu soruya cevap sanki evetmiş gibi görünüyor. Üstelik İran Türkleri son yüz-yüzelli yılda birkaç defa devlet kuracak kadar ayaklanma da yapmışlar. Şimdilerde de bizdeki Kürtlerin taleplerine benzer talep dile getiren Türkler var İran’da. Geçen sene 22 Mayıs tarihinde Türkleri hamamböceği gibi çizen karikatür sebebiyle Tebriz’deki büyük ayaklanmayı hatırlayın. Erdebil ve diğer şehirlere de sıçrayan bu protesto gösterilerinde Türkler kendi dillerinde eğitim hakkını savunuyorlardı. Okuduğum kadarıyla İran’da Türkçe eğitim yasak, Ermenice ise serbest. İran Türkleri de anadillerinde eğitim talep ediyorlar. İran ise “İran’ın bölünmez bütünlüğü” gerekçesiyle “hepimiz Farsız” mealinde bir politika izliyor. İran’da Türkler devletin başına geçebiliyorlar ama sadece Türk olduklarını öne çıkarmamak kaydıyla.
Bunu neden yazıyorum, olayların Türkiye’deki durumla epey benzer olduğu aşikar. Bizde de Kürtler için “canım, cumhurbaşkanı bile olabiliyorlar” denir ya, eh bakın İran’da da Türkler cumhurbaşkanı olabiliyorlar. Bizde Kürtlerin anadilde eğitimi problem, İran’da da Türklerin anadil eğitimi sıkıntılı. Orada Türklere “Dağ Farsı” deniyor mu bilmem. Neyse, daha önceki yazıda yaptığım yorumu buraya linkleriyle aktarıyorum, bakalım Türkiye’deki Kürt meselesi ile İran’daki Türk meselesi konusunda siz neler söyleyeceksiniz. “İran’daki Türklere yapılan haksızlık” diyecek babayiğitlere soracağım soruyu herhalde şimdiden tahmin ediyorsunuzdur.
Kürtler konusundaki yazıya gelen yorumların birinde bu konu açılınca şunları yazmışım:
[…] Ben kendim de Azerbaycan’a gittim, epey kaldım da. Bu din meselesi bugün bağımsız bir ülke olan Azerbaycan Cumhuriyetinde İran’a göre daha farklıdır. Mister No’nun söylediği “İran örneği benim de aklıma geldi,teokratik bir devlet olduğu için dışarıdan bakılınca Farisi-Azeri- Kürdi hepsini birarada tutuyor.” ifadesine de ihtiaytlı yaklaşmakla birlikte (Kürtlerin şiilik oranını bilmiyorum) doğruluk payı olduğunu söyleyebilirim. Yalnız İran’da Türklerin içindeki milliyetçi hareket 1946 yılı konjonktüründe müstakil bir devlet kurmaya kadar gitmiştir ve yine bahsedilen geçen seneki Tebriz olayları, Türklerin ister ABD fişteklesin, ister başka vesileyle olsun içlerinde küçümsenmeyecek bir milli duygu barındırdıklarını gösteriyor.
Bir de Azeriler topraklarına, dillerine, insanlarına çok tutkuludurlar, özellikle İran Azerilerinin çok temiz bir Türkçeleri vardır. Hassasiyet konusunda da şunu söyleyeyim, Kuzey Azerbaycan’da bulunduğum sırada Tebriz’de Türkleri hamamböceği gibi gösteren karikatür yayınlanıp insanlar ayaklandığında Bakü’de de epey gürültü oldu. Ancak Bugün Azerbaycan devletinin Güney (İran) Azerileri ile birleşme vs. konusunda çok ihtiyatlı bir duruşu var, İran Azerilerinin de birleşmeye sıcak bakmadığını biliyorum. Bu farklı bir konu.
Konumuzla ilgili kısmına gelirsek, Şiilikteki sünniliğe göre daha kesin ve katı devlet yönetimi biçimi, imamlık vs. buna inanan insanı milliyetinden önce dizginler. Ancak Türkler konusunu ciddiye almakta yarar var, İran’da Azeri sayısı rivayetlere göre nüfusun yarısına kadar çıkabilmektedir. Bunun bir kısmı abartma bile olsa 25-30 Milyon Türkçe konuşan insandan söz ediyoruz. Bu insanların Türkçe eğitim alması yasak ama Türkçe şiirler, yazılar elden ele dolaşır, nesilden nesile Türkçe hiç zedelenmeden aktarılır. Günümüzün dünyasında Şiilik gibi katı ve efsanelere dayalı bir görüşün devlet sistemi olarak sürdürülebilmesi kolay değildir. Ben İran’ın geleceğini çok sağlıklı görmüyorum.
Dolayısıyla bizdeki Kürt hareketine benzer bir şeyin orta vadede İran’ı beklediğinden söz etmek abartı olmaz. Üstelik İran’da Türk nüfus ve kültürel birikimi bizdeki Kürtlerden çok daha fazladır. En azından Türkiye, Kuzey Azerbaycan, Türkmenistan gibi büyük bir hinterlandı var. İran Kürtleri de yarın bu tür hareketlenmeler sırasında 1946′da olduğu gibi kolaylıkla bağımsızlık davasına kalkacak, onlar da o zamana kadar tecessüm edecek Kuzey Irak vs. Kürt devleti ile temasta olacaktır.
Hasılı milliyetçilik çok güçlü bir duygudur, hele de insanlarda azınlık, ezilme, sindirilme durumları varsa. Kürtler, İran Türkleri bizim ilgi alanımızdadır, bunları bilmekte fayda var.
Şu linkte İran’da geçen yıl ayaklanan Türklerin resimler var, hiç de öyle Şiilik bağıyla filan tutulacak gibi bir manzara değil. Bu iş zincirleme provokasyona bakar. Tebriz İran’ın için Diyarbakır hükmündedir desem yanılır mıyım bilmem.
Şu da Kuzey Azerbaycan’da komünizm sonrası dini analiz eden bir makale:
http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue4/jv9no4a1.html
Bu da bahsettiğiniz arkadaşın sitesinden notlar:
http://bakunotlari.blogspot.com/2006/01/gnlk-hayat.html
Başka linkler
http://www.azsam.org/modules.php?name=News&file=article&sid=78
http://www.azsam.org/modules.php?name=News&file=article&sid=186
http://guneyazerbaycankurtsorunu.blogcu.com/
http://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0ran_T%C3%BCrkleri
http://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0ran_Karikat%C3%BCr_Krizi
http://www.gamoh.org/
http://www.gunaz.tv/donations.html
http://www.youtube.com/watch?v=VfWS83Rfd5Q
http://www.youtube.com/watch?v=ukn9tRr7NLE
http://www.youtube.com/watch?v=RX8Ot_pxsk8Böcek karikatürü üzerine yollanan videoya gelen tepkilerden:
http://www.youtube.com/watch?v=umbuJdzEaUEarashm77 (4 hours ago)
People from Azarbaiejan are my brothers and sisters, but do not think even for one sigle second that you can threaten Iran’s unity. All Iranians will stay side by side and defend their beloved countries against all their enemies…Payande Iran…
TabrizAzerbaijanTurk (1 day ago)
mtbayat: I am from Tabriz-Azerbaijan. Turkish blood flows in my vains! We are proud Turks! The ones who have governed Iran for 1000 years! There is a saying that; a Persian would give his arm to one day wake up as a T U K K!
traogli (3 days ago)
haha azeris are the biggest gypsies
but nice clipŞunu da ekleyeyim
Azerbaycan Milli Hükümeti, İran 1946
http://www.youtube.com/watch?v=QgSTgXT_QG4
http://www.youtube.com/watch?v=Rt8tG1uM1yYStalin bu tarihte “8 Milyon Türk için 3. Dünya Savaşı çıkaramam” diyerek Rusya’ya katılmak isteyen Güney Azerbaycan Demokratik Cumhuriyetini Kuzeydeki Azerbaycan Komünist Partisi Genel Sekreteri Bağırov’un girişimlerine rağmen İngiliz ve İran birliklerine teslim etmiş feci bir katliamla bu hareket bir yıl içinde sona ermiştir.
O günleri yaşayanlar ve çocukları hala ortada iken İran’ın birliği ve bunun sağlamlığından söz etmek belki kısa vadede geçerli olabilir. Orta vadede bölge çok şeye gebe. (Bu arada müzik, insanı silahı kapıp bağımsızlık mücadelesine teşvik ediyor sanki)
Şu da Savunma Marşıymış: http://www.youtube.com/watch?v=NbKX-6WRtRo
Bir iki link daha var:
http://www.youtube.com/watch?v=TiD4ibyiDUs
http://www.turkcubirligi.org/printthread.php?tid=148
http://www.tebrizinsesi.com/Bunca siyaset üzerine bir de ülke reklamı vereyim:


