Uçan Top
FST Mayıs 6th, 2008
Türk Dil Kurumu yabancı dilden geçen kelimeler için karşılık uydurmuş, eskiden beri tutmuş birçok kelime için gülünç şeyler öneriyorlar. Haberde şöyle deniyor:
TDK Başkanı Prof. Dr. Şükrü Haluk Akalın, bir konferans için geldiği Adana’da, medya çalışanları için bastırılan 50 bin kitapçılığın dağıtımını Anadolu Ajansı Adana Bölge Müdürlüğünde başlattı.
Eklemeli bir dil olan Türkçenin diğer dillerin yaşadığı sorunlardan fazlasını yaşadığını belirten Akalın, “Yabancı kökenli sözcüklerin özgün biçimleriyle yazılıp özgün biçimleriyle okunmaları ve Türkçe eklerin de İngilizcedeki özgün söylenişe göre getirilmesi pek çok soruna yol açıyor” dedi.
Akalın, çok fazla yabancı kelime kullanımının zaman içinde o sözlerin Türkçe karşılığının bile unutulmasına yol açtığına dikkati çekerek, “Örneğin, son yıllarda çok sık kullanılan trend sözünün Türkçede eğilim, yönelim, yönelme, doğrultu, gelişme yönü, tarz gibi tam 56 karşılığı var” diye konuştu.
KILAVUZDAN ÖRNEKLER
Bu arada kılavuzda, basketbola “sepet topu”, voleybola “uçan top”, avansa “öndelik”, banknota “kağıt para”, asparagasa “uydurma”, aspiratöre “emmeç”, fabrikaya “üretimevi”, zappinge “geçgeç”, etiğe “töre bilimi” denilmesi öngörülüyor.Kılavuza göre, iletişim araçlarında sıkça kullanılan ve Türkçe karşılığı bulunan diğer yabancı sözcüklerden bazıları şöyle: Afiş “ası”, ajanda “andaç”, aktivite “etkinlik”, aktüel “güncel”, amblem “belirtke”, ambulans “cankurtaran”, amortisman “yıpranma payı”, anarşi “kargaşa”, arşiv “belgelik”, atölye “işlik”, türbülans “burgaç”, badminton “tüytop”, bypas “köprüleme”, otizm “içeyöneliklik, ipotek “tutu”, fuel oil “yağ yakıt”, garanti “güvence”, depozito “güvence akçesi”, fitness “sağlıklı yaşam”, finanse “akçalanmış”, first lady “başbayan”, CD “yoğun disk”, terörist “yıldırıcı”, idealist “ülkücü”.
Bunlar adam olmaz, devlet memuruna kelime uydurma görevi ver anca bunu becerir. Laflara bak, akçalanmış nedir yahu? Osmanlı dönemi mi bu akça filan? Başbayan, yıldırıcı da tam olmuş. Kırk yıllık fabrikanın kabahati nedir arkadaş, bu adamlarda hiç mi fikir yok. Tutu da ipotek imiş, Afrika kabilesi adına benzemiş. Bir iki deneme yapalım:
İdealist gençler uçak türbülansa girdiğinde terörist saldırısına uğradı.
Ülkücü gençler uçak burgaça girdiğinde yıldırıcı saldırısına uğradı.
Fabrikanın amblemi için afiş hazırlamak üzere ajandama aldığım nota bakarken, geçenlerde depozitosunu ödemediğim ve borçla finanse ettiğim aspiratör aklıma geldi.
Üretimevi belirtkesi için ası hazırlamak üzere andaçıma aldığım nota bakarken geçenlerde güvence akçesi ödemediğim ve borçla akçaladığım emmeç aklıma geldi.
Uzun lafın kısası, lütfen bizi rahat bırakın, kelime filan da uydurmayın, yoksa eskilerden Ercüment Menemen’in dediği hepinizin anasını betimleyeceğim. Uçan top neymiş, yakan top gibi.
Bir de şiir aktaralım eski yazılardan, tam olsun:
Yoğurtlu Turşu
Toplum ağacında ham betiklerin
Buruk lezzetinden tatmayan bilmez
Düşsel anıların, kör yitiklerin
Küflü gölgesinde yatmayan bilmezŞişerken mutluluk salatasından;
Usumuz döküldü ayran tasından
Tutuk sevilerin üç ortasından
Havucu çorbaya katmayan bilmezUlusal sevinge söylevleri hiç
Yaşamlar hörgüçlü, koşullar tüm piç
Yığınla sözcükten çıkmaz bir kerpiç
Yılanı koynunda tutmayan bilmezÇabalar armutça düşerken daldan
Yapıtlar dumanca tüttü kavaldan
İki kez, dört sanı, altı çuvaldan
Bir giz var kargaca ötmeyen bilmezÖzgürlük evrende koşturur atı
Bir ettik yoğunu, yalını, saltı;
Yeni tilciklerin yediği haltı
Yır denen kazıktan yutmayan bilmezA. Karakoç
